Water & Land valt dubbel in de prijzen op Heritage in Motion 2026

Algemeen

Op 30 september werden in het Sloveense Bled de Heritage in Motion Awards uitgereikt. De documentaire Water & Land. Immaterieel erfgoed als motor voor een klimaatrobuuste toekomst werd bekroond in de categorie ‘Audiovisual Heritage’ én uitgeroepen tot ‘Overall Winner’ van Heritage in Motion 2026. De docu kwam tot stand als samenwerking tussen het Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG) en het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) en filmmaker Joris Gijsen (Willem Tel).

Heritage in Motion bekroont jaarlijks de meest vernieuwende digitale, multimediale en audiovisuele projecten rond cultureel erfgoed in Europa. De award wordt georganiseerd door de European Museum Academy, het Forum of Slavic Cultures en het Bled Culture Institute, dit jaar voor het eerst in samenwerking met Museums in Short. Ruim dertig projecten uit negentien landen dongen mee. De achttien finalisten stelden zich voor op het Heritage in Motion Festival, dat op 29 en 30 september plaatsvond in Bled. Het veld was opvallend breed: van VR-, AR- en XR-toepassingen over interactieve ervaringen tot film.

Schoonheid en urgentie

De internationale jury roemt de film om ‘de zeldzame manier waarop hij schoonheid en urgentie verenigt’. “Dit is documentaire filmkunst op haar best: verweven met het landschap, gul in de manier waarop ze mensen en hun kennis in beeld brengt, en diep relevant voor de uitdagingen van onze tijd. Een film die ons eraan herinnert waarom erfgoed ertoe doet, en wat het ons nog kan leren,” aldus de jury.

De prijs in de categorie Audiovisual Heritage kreeg Water & Land omdat de film ‘helder en met gevoel toont hoe levend erfgoed een krachtig antwoord kan zijn op klimaatverandering’. Door traditionele kennis, lokale gemeenschappen en ecologische veerkracht met elkaar te verbinden, laat hij volgens de jury zien dat erfgoed niet alleen over het bewaren van het verleden gaat. Het kan ook aanzetten tot handelen en helpen bouwen aan een klimaatrobuuste toekomst.

“Eerlijk? We hadden niet verwacht dat een film over heggenvlechten en composteren het zou halen tussen VR en interactieve installaties”, reageert Chantal Bisschop, stafmedewerker immaterieel erfgoed bij CAG. “Maar misschien is dat net de boodschap. Het antwoord op de klimaatcrisis ligt niet altijd in iets nieuws. Soms zit het in kennis die al eeuwen in de handen van mensen zit, en die we opnieuw moeten leren zien. Dat een internationale jury dat oppikt, geeft ons en de gemeenschappen waarmee we werken een flinke duw in de rug.”

Kennis in hoofden en handen

De wereld zoekt het antwoord op de klimaatcrisis vaak in nieuwe technologie. Water & Land kijkt een andere kant op: naar boeren, landschapsbeheerders, erfgoedbeoefenaars en vrijwilligers die al generaties lang duurzame praktijken beoefenen. In België en Nederland tonen zij hoe graslandbevloeiing, watermolens, haagvlechten en composteren vandaag nog altijd ecologische, culturele en sociale waarde hebben. Ignace Schops (Directeur Regionaal Landschap Kempen & Maasland en voorzitter Bond Beter Leefmilieu) en Gertjan de Boer (Rijksdienst Cultureel Erfgoed en voorzitter platform Klimaat en Erfgoed) plaatsen die praktijken in een breder perspectief. Wat eeuwenlang werd uitgetest, blijkt bruikbaar voor klimaatadaptatie en het herstel van biodiversiteit.

De documentaire is het sluitstuk van Water & Land. Immaterieel erfgoed en duurzame ontwikkeling, een driejarig internationaal pilootproject (2022–2025) van CAG en KIEN, met steun van de Vlaamse overheid. Elk jaar stond een andere uitdaging centraal: waterbeheer, biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid. Naast de documentaire leverde het project elf korte films, tien podcasts en vijf brochures op. Het project viel eerder al in de prijzen: in 2024 won Water & Land de Ultima in de categorie Roerend en Immaterieel Erfgoed, de Vlaamse Cultuurprijs voor toonaangevende culturele prestaties. Ook toen prees de jury vooral de nauwe samenwerking met erfgoedgemeenschappen. Met de twee awards in Bled krijgt die Vlaamse erkenning nu een internationaal vervolg.

Wie levend erfgoed filmt, filmt mensen

De documentaire is het product van een intensieve samenwerking met de erfgoedgemeenschappen. “Wanneer je levend erfgoed filmt, film je mensen”, zegt projectmedewerker Laura Danckaert (CAG), die het scenario schreef samen met filmmaker Joris Gijsen (Willem Tel.). “We wilden geen film over erfgoedgemeenschappen maken, maar met hen. Ze zagen verschillende versies, mochten bijsturen, en het beeldmateriaal is evengoed van hen als van ons. Deze prijs is dus ook een beetje van iedereen die voor de camera zijn kennis met ons wilde delen.”

"Wie aan klimaatadaptatie werkt, zit meestal met ingenieurs, ecologen en beleidsmakers aan tafel. Zelden met de imker, de molenaar of de heggenvlechter die het landschap zo goed kennen. Voor ons is deze prijs vooral een argument: die mensen en hun kennis horen aan die tafel", besluit Susanne Bergwerff van KIEN.